خبر مرگ اردشير و جلوس شاهپور را شنيده ، بايران باز گشته ، در خوزستان بحضور شاهپور بار يافته است « 1 » . مانى از نجباى ايران بوده ، بنابر روايات موجوده ، مادرش از خاندان شاهان اشكانى بود ، كه هنگام تولد مانى سلطنت ايران داشتند و ممكن است فاتك پدر مانى نيز از همين دودمان باشد « 2 » . اين فاتك از مردم همدان بود ، ببابل مهاجرت كرد ، در قريه‌اى در مركز ولايت ميشان « 3 » مسكن گزيد و با طايفه مغتسله ، كه يكى از فرق گنوستيك است و در آن تاريخ در نواحى بين فرات و دجله ساكن بود ، آميزش نمود « 4 » . در اينجا مانى در سال 215 يا 216 متولد شد . در طفوليت به آيين مغتسله تربيت يافت ، اما بعد چون از اديان زمان خود مانند دين زردشتى و عيسوى « 5 » و مذاهب گنوستيك‌ها خصوصا مسلك ابن ديصان « 6 » و مرقيون آگاه شد ، كيش مغتسله را انكار كرد . مانى چند بار مكاشفاتى يافت و ملكى بنام صاحب و قرين اسرار عالم و حقايق الهى را به او عرضه كرد ، پس آنگاه سفرى بهند كرد و در طى آن بدعوت پرداخت و پس از مراجعت بايران ، در اينجا نيز بدعوت خويش ادامه داد . و خود را فارقليط ، كه مسيح ظهور او را خبر داده بود ، معرفى كرد « 7 » . مانى گويد « در هر زمانى

--> ( 1 ) - مقايسه شود با شدر ، گنومن 9 ، ص 349 و بعقيده شدر مقصود از هندوستان اراضى سند و قندهار است ، كه بشاهنشاهى ساسانيان تعلق داشته . ( 2 ) - ر ك : شدر ، صورت اصلى الخ ، ص 69 - 68 ، يادداشت 4 . ( 3 ) - شدر - حسن البصرى ، اسلام 14 ، ص 23 . ( 4 ) - ر ك بالاتر ص 60 . ( 5 ) - ترجمه سريانى انجيل در حدود سال 200 ميلادى موجود بود . ( قول رالفس Rahlfs ر ك بكتاب والدشميدت - لنتس ، ص 34 ) . ( 6 ) - راجع بنفوذ ابن ديصان در عقيده مانى ر ك بتفحصات وزن دنك ( AO ، ج 10 ، ص 337 و ما بعد ) و شدر ( مجله تاريخ كليسا 1931 ، ص 21 بعد ) . ( 7 ) - فهرست : فلوكل ، مانى ، ص 51 و 85 . در كفلايه ( شميدت - پولوتسكى ، كشف آثار مانوى ، ص 53 ) اين فرشته را « فارقليط زنده » ناميده‌اند ، مقايسه شود با شدر ، گنومون 9 ، ص 352 - 351 .